Kształcenie na odległość

Artykuły

Czy e-learning wymaga nowych kompetencji od nauczyciela?

Czy e-learning wymaga nowych kompetencji od nauczyciela?

Agnieszka Wierzbicka

Udział nauczyciela w e-learningu jest zawsze przedmiotem dyskusji. Co i w jaki sposób ma robić podczas kształcenia na platformie edukacyjnej? Czy i w jaki sposób mierzyć efekty jego pracy? Jak przygotować go do pracy w nowym środowisku? Te pytania pojawiają się nieprzypadkowo — nowa forma kształcenia (bo e-learning w Polsce znany jest nadal nielicznym nauczycielom i uczniom) wymaga innego podejścia do dydaktyki, a nawet zerwania z przyzwyczajeniami wyniesionymi z tradycyjnej edukacji.

Wielość pełnionych ról: prowadzącego zajęcia online, moderującego fora dyskusyjne, motywującego i aktywizującego do nauki, tworzącego materiały edukacyjne, budującego scenariusze aktywności powoduje, że konieczne staje się wykształcenie nowych kompetencji lub rozwinięcie tych, które dotąd, w klasycznie prowadzonych zajęciach, nie były aż tak istotne.

Jest oczywiste, że e-learning, ze względu na swoją specyfikę, wymaga kompetencji z zakresu technologii informacyjnej. Każdy nauczyciel powinien sprawnie korzystać z komputera (aplikacje biurowe), Internetu (przeglądarki, wyszukiwarki) i bez problemu poruszać się po wirtualnym środowisku nauki (platformie edukacyjnej). Praca w sieci to także umiejętność korzystania ze specjalistycznego oprogramowania, służącego do opracowywania zasobów dydaktycznych (authoring tools). Ten obszar wymaga stałego śledzenia zmian zachodzących w technologii i umiejętnego korzystania z niej w procesie dydaktycznym.

Obok umiejętności technologicznych podstawową kompetencją w pracy każdego dydaktyka jest znajomość zagadnień z dziedziny, której dotyczy proces dydaktyczny. Kompetencje merytoryczne w kształceniu na odległość to nie tylko umiejętność poprowadzenia zajęć z określonego przedmiotu, ale przede wszystkim umiejętność oceny istniejących zasobów dydaktycznych (z własnej instytucji lub tych, które można znaleźć w Internecie) pod kątem realizacji założonych celów i efektów kształcenia. Z tym wiążą się ściśle kompetencje dotyczące projektowania procesu dydaktycznego realizowanego na platformie edukacyjnej. By świadomie, efektywnie i celowo przygotować zajęcia online nie wystarczy bowiem znajomość dydaktyki i metodyki stosowanej podczas tradycyjnie prowadzonych zajęć, trzeba także zaznajomić się ze specyfiką kształcenia na odległość — poznać możliwości dydaktyczne wirtualnego środowiska nauki i znajdujące się na nim narzędzia, wiedzieć jak je efektywnie wykorzystać, umieć stosować aktywizujące metody kształcenia i tak zaprojektować proces nauki, by był angażujący dla uczniów.

E-learning to ciągłe szukanie nowych rozwiązań edukacyjnych, stąd równie istotne staje się podniesienie kompetencji dydaktycznych. Prowadzenie zajęć online nie wymaga bowiem od nauczyciela przekazania określonych informacji merytorycznych (te bowiem są już podane w formie określonych materiałów, udostępnionych na platformie: tekstów, plików dźwiękowych, filmów, rysunków, symulacji itp.), ale bycia aktywnym przewodnikiem i doradcą osoby uczącej się. Należy więc dokonać zmiany we własnej postawie i z osoby podającej wiedzę stać się współtwórcą wielu ścieżek dydaktycznych, kierować się zasadami demokratyczności, ukazywać różne możliwości, interpretacje zjawisk.

Równie istotne, jak w kształceniu tradycyjnym, są w e-learningu umiejętności diagnozowania potrzeb edukacyjnych, systematyczne, obiektywne ocenianie uczniów czy dokonywanie ewaluacji własnych dokonań. Sprawny e-nauczyciel to taki, który posiada kompetencje organizacyjne. Nauka na platformie edukacyjnej wymaga bowiem innego zorganizowania sobie i osobom uczącym się czasu, jak również pracy na platformie — nie wystarczy bowiem być tu i teraz na zajęciach (jak miało to miejsce w szkole), ale trzeba tak zaplanować czas, by znaleźć odpowiedni moment na uczenie się i działać w zgodzie z harmonogramem zajęć online: sprawdzać prace, przydzielać nowe zadania, aktywizować i motywować uczniów.

Prowadzenie zajęć online wymaga także specyficznych kompetencji psychologiczno-pedagogicznych, społecznych i moralnych — prowadzenie zajęć w sieci to bowiem przybieranie różnych ról, stosownych do założonych celów i efektów kształcenia. I tak nauczyciel stać się może mentorem, przewodnikiem, moderatorem, obserwatorem. Każda z tych ról wymaga kontrolowania własnych działań, zachowań oraz emocji i, co najważniejsze, wymaga znakomitej identyfikacji z grupą osób uczących się online i współdziałania z nią. To również stale doskonalenie się w rozumieniu i respektowaniu cudzych poglądów czy systemów wartości oraz przestrzeganie norm i zasad etycznych powszechnie obowiązujących w sieci.

Ponieważ e-learning to nauka odbywająca się za pośrednictwem mediów niezwykle istotne jest rozwiniecie kompetencji komunikacyjnych — dobry e-nauczyciel to taki, który potrafi sprawnie, precyzyjnie i zgodnie z kulturą języka polskiego wyrażać w piśmie i w formie komunikatów elektronicznych (oraz audio i/lub wideo) swe myśli, oceny, sądy. To także osoba, która zna specyfikę komunikowania w Internecie — potrafi odczytywać i interpretować informacje o emocjach, poglądach nie tylko z zapisanych słów, ale także z emotikonów, akronimów czy innych komunikatów specyficznych dla tego medium. Ważną umiejętnością komunikacyjną jest także sprawne moderowanie rozmów na czatach i forach dyskusyjnych. Trzeba zawsze pamiętać, że nauka online to komunikacja pisana — dwustronna i wymagająca od wszystkich uczestników procesu kształcenia precyzji.

Aktywny udział nauczyciela w kształceniu na odległość wymaga od niego także stałego podnoszenia kompetencji autoedukacyjnych i kreatywnych — rozwój tej formy kształcenia, pojawianie się nowych narzędzi powoduje, że należy na bieżąco pogłębiać swoją wiedzę i jej zastosowanie w praktyce, umieć dzielić się nią z innymi nauczycielami, a nawet realizować działalność badawczą w dziedzinie e-learningu.

Odpowiadając na pytanie postawione w temacie należy stwierdzić, że e-learning wymaga od nauczycieli otwarcia się na technologie i wprowadzane przez nie zmiany (kulturowe, społeczne, komunikacyjne i inne), które skutkować powinno zmianą postaw i pogłębianiem istniejących kompetencji. Nie mniej istotne jest budowanie nowych, nieznanych w dotychczasowej pracy umiejętności (komunikacja w Internecie, tworzenie multimedialnych materiałów edukacyjnych, praca w specyficznym środowisku nauki) i dynamiczne reagowanie na zmiany zachodzące w kształceniu zdalnym.

Dodaj temat do forum