Kształcenie na odległość

Artykuły

Jak zapobiegać nieporozumieniom i problemom w e-nauczaniu wynikającym z pisemnego charakteru komunikacji?

Jak zapobiegać nieporozumieniom i problemom w e-nauczaniu wynikającym z pisemnego charakteru komunikacji?

Maria Wilkin

W edukacji na odległość z wykorzystaniem nowych technologii dysponujemy bogactwem środków komunikacji: od różnego rodzaju nieruchomych obrazów, zdjęć, wykresów, przez nagrania pojedynczych dźwięków i całych muzycznych kolekcji, do animacji, symulacji i filmów, za pomocą których możemy oddziaływać na uczących się zdalnie, przekazując im określone treści. Mimo takiego bogatego wachlarza możliwości, głównym środkiem komunikacji jest pismo, a właściwie obraz pisma.

Każdy tekst umieszczany na platformie, służącej do realizacji zajęć za pośrednictwem Internetu, spełnia określone, przypisane językowi funkcje.[1] Przede wszystkim przekazuje informacje, ale są to informacje różnego typu: od tych specjalistycznych związanych              z nauczaną dziedziną wiedzy, przez sformułowane wymagania, wskazówki na temat przebiegu zajęć, po informacje zwrotne o uzyskanych wynikach. W e-nauczaniu, w formie pisemnej przekazywane są między innymi:
1) wiedza specjalistyczna, bo nawet jeśli wykorzystywane są różnego rodzaju wizualizacje (zarówno statyczne, jak i dynamiczne), to nie mogą się one obyć bez opisu tekstowego,
2) szczegółowe informacje o kursie i jego przebiegu (celach, materiałach, zadaniach i innych aktywnościach, wymaganiach, zasadach zaliczeń, itp.),
3) wyjaśnienia i instrukcje do różnego rodzaju zadań, ćwiczeń i innych zasobów kursu (do testów, zadań grupowych, symulacji, animacji i innych materiałów dydaktycznych nie tylko w formie tekstowej),
4) odpowiedzi na pytania różnego typu (związane z nauczanym przedmiotem, przebiegiem zajęć, czy nieprzewidzianymi sytuacjami i problemami zaistniałymi w trakcie zajęć),
5) opinie i komentarze do wykonanych zadań,  
6) bieżące informacje i reakcje na zaistniałe sytuacje (w trakcie zajęć),
7) zachęty do aktywności, motywowanie do systematycznej pracy,
8) podsumowania dyskusji i zadań.

Do wyrażenia tych informacji, komunikatów, opinii, teorii i zachęt, w zależności od potrzeby oraz indywidualnych możliwości i upodobań, nauczyciele używają różnych stylów i odmian języka: tych powszechnie znanych (naukowy, potoczny, urzędowy, artystyczny), ale i specyficznych, charakterystycznie odmiennych dla każdego piszącego. A trzeba dodać, że sposób odbierania informacji pisemnych i wyrażania ich w tej formie przez uczących się zdalnie, z racji ich wieku i różnego poziomu umiejętności, też jest bardzo zróżnicowany.

Mówimy i piszemy różnie, w zależności od środowiska w jakim funkcjonujemy, sytuacji jesteśmy (oficjalnej, czy prywatnej), poziomu i kierunku wykształcenia, ale również od tego, jakich używamy mediów. To zróżnicowanie w sposób dynamiczny i znaczący pogłębia się. Dzisiejsza polszczyzna - wg językoznawców uczestniczących w Kongresie Języka Polskiego[2] -  przypomina bardziej konglomerat i mozaikę różnych kodów, niekiedy tak różnych, jakby nie miały ze sobą nic wspólnego, bo nastąpiło znaczące się rozejście tzw. normy językowej (wzorcowej) z rzeczywistym użytkowaniem języka. To wszystko oraz inne uwarunkowania wynikające z asynchroniczności kontaktu i specyficznego środowiska Internetu, który uznawany jest za zimne medium[3] może generować różnego typu problemy i nieporozumienia.

Jest wiele sprawdzonych już sposobów przeciwdziałania niekorzystnym sytuacjom na zajęciach realizowanych przez Internet (niepożądanym zachowaniom uczestników zajęć  online, czy rezygnacji z nich). Podstawową sprawą jest przekazywanie wyczerpujących informacji na temat naszych zajęć jeszcze przed ich rozpoczęciem. Uczniowie zdalni powinni mieć dostęp do szczegółowego opisu czekających ich zajęć w postaci starannie przygotowanego sylabusa. Bardzo ważna jest precyzyjność, staranność i językowa poprawność komunikatów i wypowiedzi formułowanych przez nauczycieli                         i zamieszczanych na stronie kursu, bowiem nie wszyscy studenci pytają, gdy coś dla nich nie jest niejasne i mają wątpliwości. Wielu uczestników czyta to, co do nich pisze do nich nauczyciel pobieżnie i bezrefleksyjnie

                W zapewnieniu harmonijnego i bezkonfliktowego przebiegu naszych zajęć pomocne może być również:

  • stopniowe udostępnianie materiałów dydaktycznych,
  • informowanie na bieżąco o tym, co nowego pojawiło się na stronie i co czeka uczniów  w danym tygodniu zajęć,
  • zapewnienie wsparcia merytorycznego i technicznego polegającego na szybkim udzielaniu odpowiedzi na pojawiające się pytania i wątpliwości,
  • monitorowanie aktywności i zachęcanie do niej w różny sposób dostosowany do tematyki zajęć, koncepcji zajęć, poziomu nauczania, zachowań grupy,
  • dostęp do uzyskiwanych w trakcie pracy wyników,
  • inicjowanie aktywności, które integrują uczących się zdalnie (np. prace w małych zespołach, zachęcanie do wzajemnej pomocy).

Nie bez znaczenia jest wykorzystywanie dostępnych form kontaktu ze studentem, zarówno tych asynchronicznych, w postaci różnych forów dyskusyjnych przeznaczonych do różnego rodzaju aktywności jak i synchronicznych (np. czat, skype - do indywidualnych konsultacji).

Korzystanie z technicznych możliwości wyróżniania (przez pogrubienia, podkreślenia, wielkie litery, kolor) fragmentów tekstu, na który chcemy zwrócić uwagę – to jeszcze jeden ze skutecznych sposobów zapobiegania nieporozumieniom i problemom generowanym przez pisemną formę komunikowania się z uczniami/studentami uczącymi się zdalnie.

Doprecyzowanie naszych intencji, określenie naszego emocjonalnego stosunku do zagadnienia, czy postawy studenta i ocieplenie tego asynchronicznego, pisemnego kontaktu, z jakim mamy do czynienia w omawianej formie nauczania, ma niebagatelne znaczenie dla atmosfery, przebiegu i efektywności naszych zajęć. Bardzo pomocne są w tym emotikony,  które mają naśladować nasz wyraz twarzy towarzyszący naszej tekstowej wypowiedzi           w Internecie, ale również różnego typu słowne „zmiękczacze” (np. hmm, zastanawiam się, przy okazji, moim skromnym zdaniem, jeśli dobrze rozumiem, itp.), które sprawiają, że jesteśmy odbierani jako bardziej ludzcy, bo wątpiący, zastanawiający się, rozumiejący, a więc mniej kategoryczni i dogmatyczni.

            Na pytania i „zachowania pisemne” uczniów, jakie by one nie były (głupie, emocjonalne, agresywne) powinniśmy odpowiadać rzeczowo, życzliwie, pozytywnie sformułowanym komunikatem, koniecznie z dystansem i to nie tylko dlatego, że ułatwia nam to nawiązanie kontaktu, tworzy dobry klimat do nauki i współpracy, wyzwala aktywność, ale również dlatego (a może przede wszystkim), że do tego nas zobowiązuje nasza rola nauczyciela. Mamy bowiem nie tylko przekazywać wiedzę i pomagać w jej zgłębianiu oraz doskonaleniu określonych umiejętności, ale i wychowywać, a w tej formie edukacji, wbrew temu, co sądzą niektórzy, jest na to miejsce. Reagując w odpowiedni sposób na różne „zachowania” uczniów możemy kształtować kulturę wypowiedzi i współpracy oraz uczyć odpowiedzialności za słowo,  uczciwości, życzliwości, szacunku i tolerancji.



[1] R. Grzegorczykowa, Wstęp do językoznawstwa. Warszawa 2007

[2] Pęczak M., Kongres języków polskich, Polityka 2011 nr 20 s.16-19.

[3] Wllace P., Psychologia Internetu. Warszawa 2001.

Dodaj temat do forum