Kształcenie na odległość

Artykuły

Sposoby budowania wirtualnej klasy

Sposoby budowania wirtualnej klasy

Dorota Kwiatkowska

Jednym z podstawowych założeń metodycznych zdalnego nauczania jest to, iż proces dydaktyczny realizowany w tej formie przebiega przede wszystkim w oparciu o aktywny udział osób uczących się. Projektowanie dydaktyczne w nauczaniu zdalnym polega zatem przede wszystkim na zaplanowaniu aktywności uczniów, w dalszej zaś dopiero kolejności — nauczyciela — jako osoby wspierającej ich w samodzielnym, aktywnym budowaniu wiedzy i kształtowaniu umiejętności. Nie jest jednak tak, że samo zaplanowanie zadań, ćwiczeń czy testów do wykonania, dostarczenie uczniom atrakcyjnych źródeł informacji oraz efektywnych narzędzi pracy gwarantuje aktywny ich udział w procesie dydaktycznym. Dla aktywnego uczestnictwa w zajęciach zdalnych bardzo istotne jest nawiązanie konstruktywnych relacji z pozostałymi uczestnikami, warunkujące poczucie przynależności do grupy oraz poczucie bezpieczeństwa.

Bardzo istotną fazą zajęć zdalnych jest ich faza początkowa. Powinna ona być przede wszystkim skoncentrowana na budowaniu społeczności osób uczących się[1]. Na tym etapie zadaniem nauczyciela jest przede wszystkim:

  • „wprowadzenie” uczestników w pracę na zajęciach — przekazanie najważniejszych informacji dotyczących zajęć — sposobów pracy, komunikacji, oceniania, warunków zaliczenia, jak również pomoc w oswojeniu się ze środowiskiem edukacyjnym,
  • poznanie celów, potrzeb, oczekiwań, zainteresowań, obaw i wątpliwości uczniów,
  • pomoc w nawiązaniu konstruktywnych relacji interpersonalnych w grupie, budowanie poczucia wspólnoty i współodpowiedzialności za efekty pracy.

Najbardziej polecanym narzędziem dla realizacji zadań na tym etapie pracy jest forum dyskusyjne. Pozwala ono „spotkać się” grupie i wzajemnie poznać. Dla realizacji celów na tym etapie zajęć nauczyciel może zastosować następujące techniki:

  •  „Napisz parę słów o sobie, przedstaw się pozostałym uczestnikom” – tradycyjny i najczęściej wykorzystywany sposób rozpoczynania pracy na zajęciach zdalnych. Nauczyciel prosi o przedstawienie się, podanie kilku informacji na swój temat (można pozostawić uczącym się dowolność, można też poprosić o informacje z konkretnych obszarów — pracy, zainteresowań zawodowych, hobby, doświadczeń edukacyjnych itp.).

Zadanie to można urozmaicić, proponując konkretny temat przewodni dla wypowiedzi uczestników. Oto przykłady:

  • „Mój charakter najlepiej oddaje…, ponieważ…” (piosenka, fotografia, książka, wiersz, zwierzę, roślina, pogoda, kolor itp.) — tak sformułowane zadanie pozwala na skorzystanie z obszernych zasobów internetu, co zdecydowanie je urozmaica.
  • "Mój dzisiejszy nastrój najlepiej oddaje…” — w tym ćwiczeniu można wykorzystać  przykłady opisane powyżej.
  • „Widok z mojego okna…”, „Na swoim biurku mam…” — to zadanie polega nie tylko na opisaniu widoku czy zawartości biurka, ale również opowiedzenia o tym w kilku słowach, np. mam zdjęcie z podróży dookoła świata, na której byłam z..., mam mój szczęśliwy kamień, który dostałam od…, mam porządek/artystyczny bałagan — bo lubię tak pracować, itp.
  • „Na bezludną wyspę wziąłbym/wzięłabym…” — zadanie polega na wskazaniu kilku przedmiotów (lub osób) i krótkim wyjaśnieniu dokonanego wyboru.
  • „Moje ulubione…” (miejsce, zdjęcie itp.).

W przypadku tego typu ćwiczeń ważne jest, aby:

  • to nauczyciel jako pierwszy przedstawił się uczestnikom w określony sposób, jest on bowiem dla uczących się (zwłaszcza tych posiadających małe doświadczenie w pracy zdalnej) modelem właściwych zachowań na zajęciach zdalnych — komunikacji, zwracania się do innych, zakresu przekazywanych informacji itp.; sposób, w jaki o sobie opowie, będzie więc informacją na temat tego, jak należy wykonać zadanie;
  • warto odnosić się do wypowiedzi uczestników zajęć (przy okazji witając ich), szukać wspólnych cech i zainteresowań, wykazywać ciekawość, zadawać dodatkowe pytania — to również modeluje zachowania osób uczących się;
  • można wprost zachęcić uczestników zajęć do powitania wybranych osób, np. tych, które w podobny albo wręcz przeciwnie — w zupełnie odmienny sposób opowiedziały o sobie; takie działanie motywuje do poszukiwania wspólnych cech, ale również do traktowania odmienności jako ciekawego, wartościowego elementu pracy w grupie;
  • poruszany w ćwiczeniu temat jest w zasadzie dowolny, należy jednak uważać, aby nie był on zbyt osobisty i nie budził negatywnych emocji (np. lęku przed oceną).

Aby lepiej poznać potrzeby, oczekiwania i obawy uczestników związane z udziałem w zajęciach, warto również porozmawiać o nich na forum dyskusyjnym, np. zadając pytanie:

  •  „Jakie są Twoje oczekiwania względem zajęć, czego chciał(a)byś się dowiedzieć?” — nauczyciel może pozostawić uczniom swobodę wypowiedzi lub poprosić o wypowiedź w szczególnie interesujących go obszarach (np. jeżeli z jego doświadczeń wynika, że w trakcie zajęć mogą pojawić się trudności w odniesieniu wiedzy do praktyki i codziennych sytuacji życiowych, znalezienia jej użytecznego aspektu, warto zapytać właśnie o to).

Podobnie jak w pierwszym przypadku, warto dokonywać modyfikacji tego zadania, np. wykorzystując zdania niedokończone lub metafory. Taka forma jest zdecydowanie ciekawsza zarówno dla nauczyciela, jak i dla uczestników zajęć. Oto przykłady:

  •  „Jestem tutaj, ponieważ…/ Jestem tutaj, pomimo…” — to ćwiczenie pozwala przede wszystkim na poznanie najważniejszych oczekiwań i potrzeb uczących się, jak również ich obaw związanych z udziałem w zajęciach i ewentualnych przewidywanych trudności. Odpowiedzi w takim ćwiczeniu zazwyczaj nie są zbyt długie (np. „Jestem tutaj, ponieważ fascynuje mnie projektowanie ogrodów i chcę nauczyć się czegoś nowego. Jestem tutaj, pomimo ciągłego braku czasu na naukę i rozwijanie siebie, spowodowanego obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi”), jednak nauczyciel każdorazowo może rozwinąć poruszany temat, jeżeli uzna, że jest do ważne dla grupy. Ćwiczenie to ma dodatkową wartość motywacyjną — tak sformułowane pozwala uczestnikom na refleksję nad prawdziwym celem udziału w zajęciach, korzyścią jaką niosą i kosztem, jakiego wymagają oraz uświadomić sobie współodpowiedzialność za działanie i efekty procesu dydaktycznego.
  • „To, czego nauczę się na zajęciach, wykorzystam w…” — tak sformułowane zadanie pozwala na poszukiwanie związku tematyki zajęć z realnymi sytuacjami życiowymi, zarówno zawodowymi, jak i osobistymi, jest więc — oprócz sposobu na poznanie zainteresowań uczestników — również elementem budującym motywację do pracy.

Narzędziem przydatnym w początkowej fazie zajęć zdalnych jest również czat. Zorganizowanie 1–2 spotkań integracyjno-organizacyjnych pozwala na nawiązanie bliższego, bardziej podobnego do zajęć tradycyjnych kontaktu. Oprócz rozmowy o zajęciach — ich organizacji, zasadach pracy (takie pytania najczęściej zadają uczestnicy w pierwszej fazie zajęć) — warto poświęcić czas na zupełnie swobodną rozmowę z uczestnikami zajęć.



[1] Por. Zając, M. (2009): Model aktywności w kursach online, czyli jak efektywnie angażować studentów, w: „E-Mentor”, nr 4(31), s. 40-44

Dodaj temat do forum